Գոյություն ունի գրքերի մի առանձնահատուկ տեսակ, որոնց մոտ շատ ընթերցողներ մոտենում են որոշակի զգուշությամբ։ Դրանք կարող են ամիսներով կամ նույնիսկ տարիներով մնալ դարակում, իսկ նրանց համբավը՝ առաջ անցնել իրենցից․ բարդ, ծանր, պահանջկոտ։ Սրանք այն գրքերն են, որոնք հաճախ անվանում են «դժվար»։ Դրանք պահանջում են ավելի շատ ժամանակ, ուշադրություն և համբերություն, քան սովորական գեղարվեստական կամ գիտահանրամատչելի […]
«Գրական գլուխգործոց» արտահայտությունը հաճախ օգտագործվում է յուրահատուկ հարգանքով, կարծես այն վերաբերում է հազվագյուտ և գրեթե սրբացված ստեղծագործությունների։ Մենք ինտուիտիվ զգում ենք, որ ոչ ամեն լավ գիրք է արժանի այդ կոչմանը։ Շատ վեպեր պարզապես մեզ զվարճացնում են, որոշները խորապես հուզում են, մյուսները մնում են մեր մտքում օրերով կամ շաբաթներով։ Բայց միայն մի քանի գործեր են անցնում […]
Մեծ պատմությունները հաճախ հիշվում են ոչ միայն իրենց հերոսներով, այլև չարագործներով։ Շատ դեպքերում հենց հակահերոսն է, որ ամենախորը հետքն է թողնում ընթերցողի հիշողության մեջ՝ իր սառեցնող ներկայությամբ, բարդ մոտիվացիայով և անհանգստացնող, սակայն գրավիչ խարիզմայով։ Յագոյից «Օթելլոյում» մինչև Դարթ Վեյդերը «Աստղային պատերազմներում»՝ անմոռանալի չարագործները ձևավորում են պատմության հուզական և փիլիսոփայական առանցքը։
Բայց ի՞նչն է չարագործին դարձնում հիշվող։ […]
Կա մի բան, որն անսահման գրավիչ է այն կերպարների մեջ, որոնք հրաժարվում են մնալ նույնը։ Գրականության մեջ ամենահիշվող հերոսները հաճախ նրանք են, ովքեր դուրս են գալիս իրենց վրա դրված սահմաններից՝ լինի դա հասարակության, հանգամանքների կամ նույնիսկ իրենց իսկ կողմից, և որոշում են դառնալ ուրիշ մարդ։ Վերաստեղծումը պարզապես փոփոխություն չէ․ դա գիտակցված ինքնակերտման գործողություն է։ Այն […]
Մոլուցքը վաղուց դարձել է գրականության ամենահզոր հոգեբանական շարժիչներից մեկը։ Այն առաջ է մղում սյուժեն, խորացնում է կերպարները և բացահայտում է փխրուն սահմանը կրքի և պաթոլոգիայի միջև։ Դասական ողբերգություններից մինչև ժամանակակից վեպեր՝ մոլուցքը ցույց է տալիս ոչ միայն այն, ինչ ուզում են հերոսները, այլ նաև այն, ինչից նրանք վախենում են, ճնշում են և ի վերջո ինչի […]
Պատմության մեծ ավանդույթում հերոսները ժամանակին սահմանվում էին իրենց առաքինությամբ։ Նրանք խիզախ էին, բարոյապես անթերի, անձնուրաց և հաճախ՝ մեծ գործերի համար կանխորոշված։ Էպիկական պոեմներից մինչև վաղ շրջանի վեպեր, հերոսը հանդիսանում էր այն իդեալը, որին պետք է ձգտել։ Սակայն գրականության զարգացման ընթացքում մի պահ ինչ-որ բան փոխվեց։ Ընթերցողները սկսեցին ձգվել դեպի կերպարներ, որոնք ոչ թե առաքինության մարմնավորում […]
Պատմությունների լայն աշխարհում՝ լինի դա գրականություն, կինո կամ բանավոր ավանդույթ, կա մի տարր, որը մշտապես որոշում է՝ արդյոք պատմությունը կմնա հիշողության մեջ, թե արագ կմոռացվի․ դա կերպարներն են։ Սյուժեն կարող է առաջ մղել պատմությունը, իսկ միջավայրը՝ ստեղծել մթնոլորտ, բայց հենց կերպարներն են, որ տալիս են պատմությանը հուզական խորություն։ Եվ հատկապես բարդ կերպարներն են՝ բազմաշերտ, հակասական, […]
Ինքնությունը գրականության ամենակայուն և միաժամանակ ամենաբարդ թեմաներից մեկն է։ Դարերի ընթացքում, տարբեր մշակույթներում և ժանրերում, գրողները մշտապես վերադառնում են նույն հարցին՝ ո՞վ եմ ես։ Սա հարց է, որի համար հեշտ պատասխան չկա, քանի որ ինքնությունն ինքնին հաստատուն չէ։ Այն փոխվում է, ճեղքվում, վերակառուցվում և զարգանում՝ հիշողության, հասարակության, հարաբերությունների և ժամանակի ազդեցության ներքո։ Ինքնության որոնման մասին […]
Ազատությունը մարդկային մտածողության ամենահզոր և միաժամանակ ամենաբարդ հասկացություններից մեկն է։ Այն ոգեշնչում է հեղափոխություններ, ձևավորում է ինքնություններ և սնուցում ինչպես անձնական, այնպես էլ հավաքական պայքարներ։ Սակայն, որքան էլ կարևոր լինի, ազատությունը չունի միանշանակ և համընդհանուր սահմանում։ Ի՞նչ է նշանակում լինել ազատ։ Արդյոք ազատությունը սահմանափակումների բացակայությո՞ւնն է, թե՞ նպատակային գործելու կարողությունը։ Արդյոք այն քաղաքական է, հոգեբանական, […]
Հնագույն էպոսներից մինչև ժամանակակից գրական գլուխգործոցներ՝ իշխանության և հավակնության թեմաները մշտապես եղել են պատմությունների կենտրոնում։ Դրանք այն ամենակայուն ուժերից են, որոնք ձևավորում են մարդկային վարքը՝ առաջնորդելով հերոսներին կամ դեպի մեծություն, կամ դեպի կործանում։ Մեծագույն վեպերից շատերում հավակնությունը պարզապես հաջողության հասնելու ցանկություն չէ․ այն դառնում է համակուլ ուժ, որը փորձության է ենթարկում բարոյական սահմանները, խեղաթյուրում իրականության […]
