Որոշ տպագիր նյութեր մեր կյանքից անհետանում են գրեթե նույնքան արագ, որքան հայտնվում են։ Թռուցիկին հպանցիկ նայում են ու դեն նետում։ Գովազդային կատալոգը հնանում է դեռ այն բացելուց առաջ։ Ապրանքի թղթե փաթեթավորումը հեռացնում են և անմիջապես գցում աղբամանը։

Մինչդեռ մյուսները մեզ հետ մնում են տարիներ շարունակ։

Խոհարարական գրքում՝ սիրելի բաղադրատոմսերի կողքին, հայտնվում են ձեռագիր նշումներ։ Լուսանկարը մեզ հետ տեղափոխվում է մի տնից մյուսը։ Ցուցահանդեսի կատալոգը շարունակում է մնալ գրադարակում՝ ցուցահանդեսի ավարտից շատ տարիներ անց։ Նոթատետրը դառնում է գաղափարների, որոշումների ու փոքրիկ բացահայտումների պահոց։

Այս տարբերությունը մի հարց է առաջ բերում, որին արժե ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել տպագրության բնապահպանական ազդեցության մասին քննարկումներում․ ի՞նչ է տեղի ունենում տպագիր արտադրանքի հետ այն բանից հետո, երբ այն հասնում է իր տիրոջը։

Թղթի ծագումը, արտադրության եղանակները, փոխադրումն ու թափոնների կառավարումը կարևոր են։ Բայց նույնքան կարևոր է նաև տպագիր առարկայի կյանքը՝ արտադրության և դեն նետվելու միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Եթե այն շարունակում է օգտակար լինել, կարող է արժեք ստեղծել՝ առանց նորը պատրաստելու անհրաժեշտության։

Սա չի նշանակում, որ մեզ համար թանկ յուրաքանչյուր առարկա ինքնաբերաբար ավելի էկոլոգիական է։ Սակայն այս մոտեցումն առաջարկում է սկսել ավելի ընդգրկուն հարցից․ կարո՞ղ ենք ստեղծել մի բան, որը մարդիկ կցանկանան պահել։

Օգտակար ծառայության տևողության նշանակությունը

Մինչև տպագիր արտադրանքը կհայտնվի մարդու ձեռքում, դրա ստեղծման համար արդեն ռեսուրսներ են ծախսվել։ Նյութերը մշակվել են, սարքավորումներն աշխատել են, իսկ պատրաստի արտադրանքը, ամենայն հավանականությամբ, նաև որոշակի ճանապարհ է անցել։

Առարկան պահելը չի վերացնում այդ ազդեցությունը։ Գիրքը, որը ոչ ոք չի բացում, միայն դարակում տարիներ շարունակ մնալու շնորհիվ ավելի էկոլոգիական չի դառնում։

Ավելի հիմնավոր բնապահպանական փաստարկը կապված է շարունակական օգտագործման և փոխարինման անհրաժեշտությունից խուսափելու հետ։ Եթե որակյալ տեղեկատուն մի քանի տարի ծառայում է իր նպատակին, դրա տերը կարող է ավելի քիչ պատճառ ունենալ նորը գնելու կամ պատվիրելու համար։ Եթե ամուր թղթապանակը դիմանում է բազմակի օգտագործմանը, այն կարող է փոխարինել մի շարք կարճ կյանք ունեցող տարբերակների։

Այստեղ կարևոր է տարբերակել երկարակեցությունն ու երկարատև օգտակար օգտագործումը։

Տուփը, որը պահվում է պահարանում միայն այն պատճառով, որ մարդը խղճում է այն դեն նետել, այլ դեր ունի, քան այն տուփը, որտեղ ամեն օր կարի պարագաներ են պահվում։ Երկուսն էլ շարունակում են գոյություն ունենալ, բայց միայն մեկն է շարունակում գործնական նշանակություն ունենալ։

Տպարանների և դիզայներների համար սա նշանակում է արդյունքը գնահատել ոչ միայն առարկայի ֆիզիկապես պահպանվելու կարողությամբ։ Ավելի կարևոր է հասկանալ՝ մարդը հետագայում դրա օգտագործման պատճառ կունենա՞։

Մարդիկ պահում են այն իրերը, որոնք արժանի են իրենց զբաղեցրած տեղին

Առարկաները մրցում են մեր տներում, պայուսակներում և աշխատասեղանների վրա եղած տարածքի համար։ Մնալու համար դրանք սովորաբար պետք է ինչ-որ բան առաջարկեն՝ գործնական օգուտ, հաճույք, հուզական կապ կամ այս հատկանիշների համադրություն։

Դիտարկենք թանգարանային գրքույկը։ Աշխատանքային ժամերի սովորական ցանկը կարող է կորցնել իր նշանակությունը այցելուի հեռանալուց անմիջապես հետո։ Իսկ հավաքածուն ներկայացնող մտածված ու պատկերազարդ ուղեցույցը կարող է օգտակար մնալ նաև այցելությունից հետո, հատկապես եթե օգնում է հիշել տեսածը։

Սա չի նշանակում, որ երկրորդ գրքույկն ինքնաբերաբար արդարացնում է հավելյալ էջերը, ավելի հաստ թուղթը կամ մեծացված տպաքանակը։ Դրա ներուժն այն է, որ այն ունի ժամանակի ընթացքում պահպանվող նշանակություն։

Նույն սկզբունքը կիրառելի է նաև առևտրային տպագրության դեպքում։ Կրկնվող գովազդային ուղերձներով լցված բրենդային հրատարակությունը ընթերցողին քիչ պատճառ է տալիս դրան վերադառնալու համար։ Իսկ գործնական ուղեցույցը, որն օգնում է խնամել ապրանքը, ծանոթանալ որևէ արհեստի կամ լուծել պարբերաբար առաջացող խնդիր, կարող է պահանջված մնալ նաև գնումից հետո։

Տպագիր արտադրանքը պահելու հավանականությունը մեծանում է, երբ դրա արժեքը դուրս է գալիս գովազդային ուղերձի սահմաններից։

Երկարակեցությունը ձևավորվում է նախագծման փուլում

Նույնիսկ օգտակար բովանդակությունը քիչ բան կարող է տալ, եթե առարկան չափազանց արագ է մաշվում։

Ամենօրյա գրառումների համար նախատեսված նոթատետրին անհրաժեշտ է հաճախ բացելուն դիմացող կազմարարություն։ Խոհարարական գրքին՝ ընթեռնելի տառատեսակ և խոհանոցի աշխատանքային մակերեսին օգտագործելու համար հարմար ձևաչափ։ Բազմակի օգտագործման թղթե կազմակերպիչին՝ նախատեսված ծանրաբեռնվածությանը դիմացող ծալքեր և եզրեր։

Երկարակեցությունը միշտ չէ, որ պահանջում է ամենահաստ նյութերը կամ լրացուցիչ պաշտպանիչ ծածկույթներ։ Ավելորդ նյութը կարող է մեծացնել արտադրության բնապահպանական ազդեցությունը, իսկ հարդարման որոշ եղանակներ՝ բարդացնել վերամշակումը։

Նպատակը նշանակությանը համապատասխան ամրությունն է․ այն պետք է բավարար լինի նախատեսված ծառայության ժամկետի համար, իսկ յուրաքանչյուր նյութի ընտրությունը՝ ունենա հստակ հիմնավորում։

Մեկանգամյա միջոցառման համար նախատեսված փոքրիկ գրքույկն ու մի քանի սեզոն բացօթյա պայմաններում օգտագործվող դաշտային ուղեցույցը տարբեր պահանջներ ունեն։ Երկուսի համար նույն կառուցվածքն ընտրելը նշանակում է անտեսել դրանց օգտագործման իրական պայմանները։

Լավ դիզայնը սկսվում է հենց այդ պայմաններից։ Որտե՞ղ է գտնվելու առարկան։ Որքա՞ն հաճախ են այն վերցնելու ձեռքը։ Ինչի՞ պատճառով են սովորաբար վնասվում նմանատիպ արտադրանքները։ Այս հարցերի պատասխանները կարող են ավելի օգտակար լինել, քան այն ենթադրությունը, թե թանկարժեք տեսքը երաշխավորում է երկար կյանք։

Հուզական արժեքը կարող է երկարացնել օգտագործման ժամկետը

Որոշ տպագիր առարկաներ պահպանվում են, որովհետև ինչ-որ նշանակություն ունեն իրենց տիրոջ համար։

Ընտանեկան լուսանկարը հազվադեպ է գնահատվում միայն թղթի որակով։ Համերգային պաստառը կարող է հիշեցնել առանձնահատուկ երեկոյի մասին։ Անձնական ընծայագրով գիրքը պահպանում է մի կապ, որը մեկ այլ օրինակ չի կարող ամբողջությամբ փոխարինել։

Այդ կապվածությունը կարող է մարդուն դրդել խնամքով վերաբերվել առարկային, վերանորոգել այն, պահել տեսանելի տեղում կամ փոխանցել ուրիշներին։

Դիզայներները չեն կարող պատվերով իրական հիշողություններ ստեղծել։ Բայց կարող են տեղ թողնել մարդու անձնական մասնակցության համար։ Ձեռագիր ուղերձի համար նախատեսված հատվածը, նշումների համար ազատ դաշտերը կամ լուսանկարներ ավելացնելու հարմար հնարավորությունը կարող են օգնել տպագիր արտադրանքին դառնալ մարդու կյանքի մի մասը։

Անհատականացումն առավել արդյունավետ է, երբ նպաստում է այդ կապին։ Հաճախորդի անունը անպետք գովազդային հուշանվերի վրա տպելն ինքնին այն նշանակալի չի դարձնում։

Այս փաստարկն էլ իր սահմաններն ունի։ Հուզական արժեքը բնապահպանական ցուցանիշ չէ, իսկ առարկան պահելը չի ապացուցում, որ այն ընդհանրապես անհրաժեշտ էր արտադրել։ Հնարավորությունն ավելի հստակ նշանակություն ունեցող ավելի քիչ իրեր ստեղծելու մեջ է, ոչ թե նորանոր առարկաներ թողարկելու՝ դրանք ներկայացնելով որպես ապագա հուշանվերներ։

Բովանդակություն, որը շատ արագ չի հնանում

Ֆիզիկապես ամուր արտադրանքը նույնպես կարող է անօգուտ դառնալ, եթե դրանում ներկայացված տեղեկությունը կորցնի արդիականությունը։

Ամսաթվերը, գները, կոնտակտային տվյալներն ու տեսականին հաճախ փոխվում են շատ ավելի արագ, քան հրատարակության մնացած բովանդակությունը։ Երբ ժամանակավոր տեղեկությունները տարածված են ամբողջ ուղեցույցով մեկ, նույնիսկ փոքր փոփոխությունը կարող է ամբողջ հրատարակությունը հնացած թվալ տալ։

Մշտական բովանդակությունը փոփոխվող տվյալներից առանձնացնելը կարող է երկարացնել հրատարակության օգտակար կյանքը։

Օրինակ՝ փայտե կահույքի խնամքի ուղեցույցում հիմնական հրահանգները կարող են մնալ տպագիր տարբերակում, իսկ սպասարկման ծառայությունների արդիական կոնտակտները՝ տեղադրվել կայքում։ Ցուցահանդեսի կատալոգում այցելուների համար նախատեսված ժամանակավոր տեղեկությունը կարելի է տեղադրել առանձին ներդիրում։

Այս մոտեցումը մտածված իրականացում է պահանջում։ Առցանց էջերը պետք է պահպանվեն ու թարմացվեն, իսկ կարևոր հրահանգները չպետք է անհասանելի դառնան, եթե կայքը դադարի գործել։ Թվային հղումներն օգտակար են, երբ լրացնում են տպագիր արտադրանքը, բայց չպետք է զրկեն այն ինքնուրույն գործնական արժեքից։

Դիզայնի խնդիրն է նախատեսել փոփոխությունները այնպես, որ դրանք չհանգեցնեն ամբողջ արտադրանքի անհարկի փոխարինմանը։

Կրկնակի օգտագործումը պետք է հարմար լինի

Փաթեթավորման էկոլոգիականության մասին խոսելիս հաճախ են խոստանում դրան երկրորդ կյանք տալ։ Տուփը դառնում է իրեր պահելու տարա։ Թղթե փաթեթավորման ժապավենը՝ էջանիշ։ Ծալվող կառուցվածքը՝ աշխատասեղանի պարագա։

Այս գաղափարները կարող են աշխատել, բայց միայն այն դեպքում, երբ առաջարկվող կրկնակի օգտագործումը բավարարում է իրական պահանջմունք։

Պահեստավորման համար նախատեսված տուփը պետք է հեշտ բացվի, բավականաչափ ամուր լինի և իր ձևով հարմար լինի այն իրերի համար, որոնք մարդիկ իսկապես ունեն։ Եթե դրա վերափոխման համար հատուկ գործիքներ կամ բարդ հրահանգներ են պետք, շատ օգտատերեր նույնիսկ չեն փորձի դա անել։

Դիզայներները պետք է նաև մտածեն՝ արդյո՞ք ենթադրվող երկրորդ կյանքն արդարացնում է լրացուցիչ նյութերի օգտագործումը։ Եթե յուրաքանչյուր փաթեթավորում ավելի ծավալուն է դառնում այն հաշվարկով, որ դրանց միայն փոքր մասն է հետագայում օգտագործվելու որպես կազմակերպիչ, նման լուծման բնապահպանական հիմնավորումը թուլանում է։

Կրկնակի օգտագործման ամենահաջող գաղափարները հաճախ հիմնվում են առարկայի արդեն գոյություն ունեցող հատկանիշների վրա։ Հարմար չափեր ու համամասնություններ ունեցող տուփը կարող է գրեթե ոչ մի փոփոխության կարիք չունենալ՝ օգտակար մնալու համար։

Լավ ստուգում է ինքներդ ձեզ հարցնելը՝ մարդը կցանկանա՞ր օգտագործել ստացված առարկան, եթե այն ընդհանրապես չուղեկցվեր բնապահպանական ուղերձով։

Առարկան կարող է ծառայել նաև իր առաջին տիրոջից հետո

Առարկան պահպանելը պարտադիր չի նշանակում այն պահել սեփական տանը։

Գիրքը կարելի է ժամանակավորապես տալ մեկին, նվիրել, վաճառել կամ փոխանցել ժառանգությամբ։ Տպագիր ուսումնական նյութերը կարող են տեղափոխվել մի դասարանից մյուսը։ Վերանորոգման ձեռնարկը կարող է մնալ ապրանքի հետ, երբ այն փոխում է տիրոջը։

Դիզայներական որոշումները կարող են նպաստել այս շրջանառությանը։ Ամուր կառուցվածքը, հասկանալի դասավորությունն ու լայն լսարանի համար օգտակար բովանդակությունն օգնում են առարկային ծառայել հաջորդ ընթերցողին։

Չափազանց անհատականացումը երբեմն խանգարում է դրան։ Մեկ ստացողի համար ամբողջությամբ անհատականացված հրատարակությունը կարող է ավելի դժվար լինել փոխանցել մեկ ուրիշին, քան ընդհանուր օգտագործման օգտակար ուղեցույցը՝ առանձին անձնական գրությամբ։

Հաջորդ տիրոջը հաշվի առնելով նախագծելը ընդլայնում է երկարակեցության մասին պատկերացումը։ Հարցն արդեն միայն այն չէ, թե ինչպես համոզել մարդուն պահել առարկան, այլ նաև՝ ինչպես պահպանել դրա օգտակարությունը ուրիշների համար։

Երկար կյանքն ու վերամշակումը պահանջում են միասնական մոտեցում

Երկար ծառայության ժամկետը չի վերացնում առարկայի կյանքի ավարտը ծրագրելու անհրաժեշտությունը։

Նույնիսկ սիրելի տպագիր առարկան ժամանակի ընթացքում կարող է վնասվել, կորցնել որոշ մասեր կամ դառնալ անհարկի։ Ուստի նյութերն ու կառուցվածքը պետք է գնահատել՝ հաշվի առնելով և՛ օգտագործումը, և՛ կյանքի շրջափուլի ավարտը։

Մաշվածության նկատմամբ դիմացկունությունը բարձրացնող ծածկույթը կարող է դժվարություններ ստեղծել այն բանից հետո, երբ առարկան դեն նետվի։ Դեկորատիվ տարրը կարող է հեշտությամբ առանձնանալ թղթից կամ ամուր սոսնձված լինել դրան։

Բոլոր արտադրանքների համար համընդհանուր լուծում չկա։ Դիզայներները պետք է համադրեն ավելի երկար օգտագործման ակնկալվող օգուտն ու դրան հասնելու համար անհրաժեշտ նյութերը՝ հաշվի առնելով օգտատերերին հասանելի թափոնների հավաքման և վերամշակման համակարգերը։

Թափոնների ճիշտ կառավարման վերաբերյալ հասկանալի տեղեկությունը կարող է օգնել, բայց չի փոխհատուցի չափազանց բարդ կառուցվածքը։ Կյանքի ավարտին առարկայի հետ պատասխանատու կերպով վարվելու հնարավորությունը ձևավորվում է դեռ հրահանգը տպելուց առաջ։

Ավելի քիչ տպագիր իրեր, որոնց ուզում ես վերադառնալ

Բիզնեսի համար նման մոտեցումը փոխում է տպագիր նախագծի մեկնարկային կետը։

Առավելագույն մեծ տպաքանակին էկոլոգիական կերպար հաղորդելու փոխարեն առաջ են գալիս ավելի գործնական հարցեր։ Ո՞ւմ է սա պետք։ Ի՞նչ նպատակով են դրանից օգտվելու։ Քանի՞ օրինակն իրականում կգտնի իր լսարանին։ Ի՞նչը կստիպի ընթերցողին նորից անդրադառնալ հրատարակությանը։

Փոքր ու մանրակրկիտ հաշվարկված տպաքանակը կարող է ավելի լավ կատարել իր խնդիրը, քան հազարավոր նյութերի տարածումը, որոնցից գրեթե ոչ ոք չի օգտվելու։ Այլ դեպքերում պարզ ու թեթև ձևաչափը լիովին տեղին է, քանի որ տեղեկությունն անհրաժեշտ է միայն կարճ ժամանակով։

Ծավալն ու կառուցվածքը պետք է համապատասխանեն նպատակին։ Ամեն կտրոն չէ, որ պետք է վերածվի հիշարժան առարկայի, և ամեն գովազդային արշավ չէ, որ ծավալուն տպագիր հրատարակություն է պահանջում։

Բայց երբ տպագիր արտադրանքն ունի երկարաժամկետ դեր, այդ դերը հաշվի առնելով նախագծելը կարող է փոխել արդյունքը։ Ուղեցույցը դառնում է վստահելի տեղեկատու։ Նոթատետրը լրացվում է մինչև վերջին էջը։ Գիրքը գտնում է մի քանի ընթերցողի՝ առաջինից հետո իր ճանապարհն ավարտելու փոխարեն։

Ամենաէկոլոգիական տպագիր արտադրանքը կարող է լինել այն, որը դուք պահում եք, որովհետև այն շարունակում է արժանի լինել իր զբաղեցրած տեղին․ դուք այն վերընթերցում եք, նշումներ անում, օգտագործում, վերանորոգում կամ փոխանցում մեկին, ում այն անհրաժեշտ է։

Դրա արժեքը պահպանվում է նաև գնումից հետո։ Այդ երկարատև արժեքը հաշվի առնելով նախագծելը միջոցներից մեկն է, որով տպագրության մեջ ներդրված ռեսուրսները կարող են ապահովել առարկայի ավելի երկար և օգտակար կյանքը։