Մարկես. իրականությունը՝ առասպել, իսկ առասպելը՝ իրականություն

Մեծն Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի քիչ հայտնի, բայց հրաշալի վերջին վեպերից է Լատինական Ամերիկայի ազգային հերոս Սիմոն Բոլիվարի մասին: Թերևս ոչ մի գործ այնքան ծանր ապրումներով չեմ թարգմանել, ինչպես այս մեկը: Մյուս վեպերում ծանր, ողբերգական իրավիճակներն ընդմիջվում են ուրախ ու զվարճալի իրավիճակներով կամ գեղեցիկ նկարագրություններով, և հասցրել եմ շունչ քաշել: Նույնիսկ «Նահապետի աշուն»-ն ու «Պարոն Նախագահ»-ը թարգմանելիս, որոնք ըստ էության շատ ծանր ու դաժան գործեր են, երբեմն չեզոք դրվագներ են եղել, և հասցրել եմ շունչ քաշել: Այստեղ չեմ հասցրել և ոչ մի ակնթարթ, քանի որ նույնիսկ գեղեցիկ հուշերն էին ցավ պատճառում, երբ գիտակցում էի, որ դրանք հուշեր են լոկ, իսկ ներկան բոլորովին այլ է: Իսկ ամենագլխավոր պատճառն այն է, որ ինչքան էլ ես հերոսներին իրական եմ պատկերացնում, համենայն դեպս ենթագիտակցությանս մեջ գիտեմ, որ դրանք հավաքական կերպարներ են, իսկ այս վեպի հերոսը չափազանց իրական է, պատմական, հայտնի հզորագույն այր՝ հայտնված ողբերգական վիճակում: Գրքի խմբագիրը՝ իմ անդավաճան բարեկամ Զավեն Բոյաջյանը կարող է վկայել, որ ճշմարտությունն եմ ասում:

Քիչ բան է հայտնի Լատինական Ամերիկան իսպանական գաղութատիրությունից ազատագրող ամենակարկառուն առաջնորդներից մեկի՝ Սիմոն Բոլիվարի վերջին ուղևորության մասին Մագդալենա գետով, երբ ժողովրդի կողմից Ազատարար հռչակված, ռոմանտիկ, երդվյալ իդեալիստ այդ հերոսը, բազմաթիվ քաղաքական և ռազմական դավադրությունների թիրախ դառնալով, միասնական, մեծ ու հզոր Ամերիկա ստեղծելու իր երազանքը փլված տեսնելուց հետո, հիվանդ ու լքված, հավատարիմների փոքրաթիվ շքախմբի հետ որոշում է Եվրոպա մեկնել:

Համադրելով պատմական հայտնի փաստերն իր վառ երևակայության հետ, դեգերելով գեներալի հիշողությունների լաբիրինթոսում՝ հեղինակը լրացնում է այդ բացը, իր անզուգական վարպետությամբ իրականությունը դարձնում առասպել, իսկ առասպելը՝ իրականություն: