Հայկական ձմռան սրտում, երբ փետրվարյան բքերը ծածկում են երկիրը սպիտակ
ծածկոցով, գալիս է ամենաջերմ ու պայծառ տոներից մեկը՝ Տրնդեզը: Սա հին
տոն է, որտեղ կրակը դառնում է մաքրման, սիրո և նոր կյանքի խորհրդանիշ:
Բայց ինչպե՞ս պահպանել նրա խորը իմաստը և փոխանցել նրա գեղեցկությունը
ժամանակակից երեխաներին:
Փոքրիկ Նարեն անհամբերությամբ սպասում էր այս օրվան: Նրա տատիկ Սիրանուշը
միշտ ասում էր, որ Տրնդեզը հատուկ տոն է, երբ ձմեռը հանդիպում է գարնան
հետ, իսկ կրակը օրհնություն է տալիս երիտասարդ զույգերին և մաքրում է
բոլոր մարդկանց հոգիները: Այս տարի ընտանիքը յուրահատուկ ձևով էր
պատրաստվում տոնին. Նարեի մայրը գտել էր Տրնդեզի մասին գեղեցիկ մանկական
գիրք:
Տոնի նախօրեին ամբողջ ընտանիքը հավաքվել էր հյուրասենյակում: Հայրը
ծնկներին էր պահում վառ նկարազարդումներով գիրքը, իսկ Նարեն հիացմունքով
էր դիտում նկարները, որտեղ պատկերված էին խարույկներ, կրակի վրայով թռչող
զույգեր և ուրախ մարդիկ ազգային տարազներով: Յուրաքանչյուր էջ պարզ
բառերով պատմում էր տոնի պատմությունը, որը հեշտ էր հիշել:
“Նայիր, Նարե,” – ցույց էր տալիս մայրը գրքի նկարը, – “հնում մարդիկ
հավատում էին, որ Տրնդեզի կրակը կարող է ցանկություններ կատարել:
Նորապսակները թռչում էին խարույկի վրայով, որպեսզի իրենց սերը ամուր
լինի, իսկ կյանքը՝ երջանիկ”: Աղջկա աչքերը փայլեցին հիացմունքից, երբ
իմացավ, որ վաղը ամբողջ ընտանիքը գնալու է հրապարակ, որտեղ կլինի տոնի
գլխավոր խարույկը:
Տրնդեզի օրը հրապարակը լի էր մարդկանցով: Նարեն ամուր բռնել էր իր գիրքը,
որից արդեն գիտեր տոնի բոլոր ավանդույթները: Նա հպարտությամբ բացատրում
էր իր փոքր քրոջը, թե ինչու են մարդիկ չոր խոտեր գցում կրակի մեջ
(“մաքրման համար!”), և ինչու են տատիկները քաղցրավենիք բաժանում բոլոր
երեխաներին (“որպեսզի տարին քաղցր լինի!”):
Երբ վառեցին գլխավոր խարույկը, Նարեն հիշեց գրքի նկարը, որտեղ նկարված էր
ճիշտ այդպիսի կրակ՝ պայծառ, բարձր, տաքացնող բոլորին շուրջը: Երիտասարդ
զույգերը սկսեցին թռչել փոքր խարույկների վրայով, և աղջիկը ուրախությամբ
ծափ էր տալիս՝ ճանաչելով բոլոր այն ծեսերը, որոնց մասին կարդացել էր
նախօրեին:
Տատիկ Սիրանուշը չէր կարողանում ուրախությունը զսպել՝ տեսնելով, թե
ինչպես է թոռնուհին հետաքրքրվում ավանդույթներով: “Առաջ երեխաները տոնի
մասին իմանում էին միայն մեծերի պատմություններից,” – ասում էր նա, –
“իսկ հիմա նրանք ունեն այսպիսի հրաշալի գրքեր, որտեղ ամեն ինչ բացատրվում
է պարզ և հետաքրքիր”:
Տոնից հետո Նարեն դեռ երկար էր դիտում իր գրքի էջերը, համեմատելով
նկարները այն ամենի հետ, ինչ տեսել էր հրապարակում: Այժմ տոնը նրա համար
դարձել էր ոչ թե պարզապես ուրախ իրադարձություն, այլ ամբողջական
պատմություն՝ լի իմաստով և գեղեցկությամբ: Նա նույնիսկ սկսեց երազել, թե
ինչպես մի օր ինքը կթռչի Տրնդեզի կրակի վրայով իր ապագա փեսացուի հետ:
Ժամանակակից աշխարհում, որտեղ հին ավանդույթները երբեմն հեռու և
անհասկանալի են թվում, հենց գրքերն են դառնում այն հրաշալի կամուրջը, որը
միացնում է անցյալն ու ներկան: Նրանք օգնում են երեխաներին ոչ միայն
մասնակցել տոներին, այլ իսկապես հասկանալ դրանց նշանակությունը, զգալ
կապը իրենց արմատների հետ:
Գուցե ձեր ընտանիքում էլ են մեծանում երեխաներ, ովքեր հետաքրքրված են
հայկական ավանդույթներով: Մտածեք, թե որքան կարևոր է նրանց նվիրել
հնարավորություն՝ իմանալու իրենց մշակույթի մասին վառ պատմությունների և
գունավոր նկարազարդումների միջոցով: Չէ՞ որ յուրաքանչյուր այդպիսի գիրք
ոչ միայն պատմություն է տոնի մասին, այլ բանալի՝ հասկանալու համար
հարուստ մշակութային ժառանգությունը, որը մենք փոխանցում ենք մեր
երեխաներին: