Գրականության և կինոյի մեջ մեր ուշադրությունը հաճախ առաջին հերթին գրավում են ամենաբարձրաձայն կերպարները։ Նրանք են, որ զբաղեցնում են տարածքը, արտասանում կրքոտ մենախոսություններ, շարժում սյուժեն համարձակ քայլերով ու դրամատիկ հայտարարություններով։ Սակայն կրկին ու կրկին հենց լուռ կերպարներն են՝ նրանք, ովքեր քիչ են խոսում, ուշադիր են դիտում և գործադրում են իրենց ազդեցությունը նուրբ ձևով, որոնք ամենաերկարն են […]
Գոյություն ունի առանձնահատուկ հուզմունք, երբ ընթերցողը հանդիպում է մեծ չարագործի գրքի էջերում։ Տարիներ անց մենք կարող ենք մոռանալ երկրորդական սյուժետային գծերը կամ էպիզոդիկ կերպարների անունները, սակայն հակահերոսին՝ նրան, ով անհանգստացրեց, գրավեց, խախտեց մեր ներքին հավասարակշռությունը, մենք հիշում ենք։ Ավելին՝ համաշխարհային գրականության ամենաերկարակյաց կերպարներից շատերը ոչ թե հերոսներ են, այլ հենց չարագործներ։
Ինչո՞ւ է այդպես։ Ինչո՞ւ ենք […]
Նոստալգիան հաճախ նկարագրվում է որպես անցյալի հանդեպ կարոտ, սակայն գրականության մեջ այն շատ ավելին է, քան պարզապես սենտիմենտալ զգացում։ Այն պատմողական ուժ է, հոգեբանական դիտանկյուն և մշակութային կամուրջ սերունդների միջև։ Երբ գրողները դիմում են նոստալգիային, նրանք պարզապես չեն վերակառուցում անցած ժամանակները․ նրանք ստեղծում են զգացմունքային լանդշաֆտներ, խթանում ինքնության մասին խորհելը և ուսումնասիրում հիշողության ու իրականության […]
Պատմության մեջ կան ժամանակահատվածներ, երբ կյանքը կարծես արագանում է․ ինստիտուտները փլուզվում են, սահմանները փոխվում են, բարոյական համակարգերը քայքայվում են, և մարդը հայտնվում է իրենից մեծ ուժերի առջև։ Պատերազմը, հեղափոխությունը և սոցիալական ճգնաժամը պարզապես քաղաքական կամ տնտեսական իրադարձություններ չեն․ դրանք էքզիստենցիալ ճեղքեր են։ Այդպիսի պահերին գրականությունը պարզապես չի արձանագրում իրադարձությունները։ Այն կլանում է հարվածը, իմաստավորում է […]
Որոշ գրքեր ավելին են, քան պարզապես պատմություն։ Դրանք խտացնում են մի ամբողջ ժամանակաշրջան՝ նրա անհանգստությունները, ձգտումները, բարոյական չափանիշներն ու թաքնված հակասությունները, այնքան կենդանի կերպով, որ հետագա սերունդները կարող են զգալ այդ աշխարհի զարկերակը։ Սակայն ամենանշանավոր ստեղծագործությունները անում են առավել մեծ բան․ դրանք հաղթահարում են իրենց ժամանակը։ Ծնված լինելով կոնկրետ սոցիալական և քաղաքական պայմաններում՝ դրանք շարունակում […]
Պատմության ընթացքում կան պահեր, երբ թվում է՝ հողը սահում է մեր ոտքերի տակից։ Քաղաքական անկայունություն, տնտեսական ճգնաժամեր, պատերազմներ, համաճարակներ, տեխնոլոգիական արագ փոփոխություններ․ անորոշությունը փոխում է ոչ միայն մեր առօրյան, այլև մեր ներաշխարհը։ Այդպիսի ժամանակներում շատերը, երբեմն անսպասելիորեն, դիմում են հին գրքերին՝ գրված տասնամյակներ կամ դարեր առաջ։ Դասական գրականությունը՝ այն ստեղծագործությունները, որոնք դիմացել են ժամանակի փորձությանը, […]
Երբ մտածում ենք հիշողության մասին, սովորաբար պատկերացնում ենք արխիվներ, տարեթվեր, պաշտոնական փաստաթղթեր և մանրամասն հղումներով պատմության գրքեր։ Պատկերացնում ենք դարերով ձգվող ժամանակագծեր, որոնց վրա նշված են պատերազմներ, հեղափոխություններ, ընտրություններ և պայմանագրեր։ Պատմության գրքերը խոստանում են կարգ ու կանոն։ Խոստանում են հստակություն։ Խոստանում են ճշմարտություն՝ հիմնված ապացույցների վրա։ Սակայն երբ ինքներս մեզ հարցնում ենք, թե ինչն […]
Քիչ հարցեր են մարդկությանը ուղեկցել այնքան համառորեն, որքան այս մեկը․ արդյո՞ք մեր կյանքը կառավարում է ճակատագիրը, թե՞ մենք ինքներս ենք այն ստեղծում մեր ընտրություններով։ Շատ ավելի վաղ, քան նյարդագիտությունն ու ժամանակակից հոգեբանությունը փորձեցին բացատրել որոշումների ընդունման մեխանիզմները, գրականությունը արդեն բեմադրում էր այս բանավեճը՝ ստեղծելով վառ ու անմոռանալի պատմություններ։ Հին դարերի ողբերգություններից մինչև XIX դարի վեպեր […]
Ամոթն ու մեղքը մարդկային փորձառության ամենահզոր զգացմունքներից են։ Դրանք ձևավորում են մեր բարոյական գիտակցությունը, մեր հարաբերությունները և ինքնության զգացումը։ Թեև հաճախ շփոթվում են, այս երկու զգացմունքների միջև կա էական տարբերություն։ Հոգեբանության մեջ ընդունված է տարբերել․ մեղքը կապված է այն բանի հետ, ինչ մենք արել ենք — «ես սխալ բան եմ արել», իսկ ամոթը վերաբերում է […]
Գրականությունը միշտ հետաքրքրված է եղել առաքինությամբ։ Էպիկական պոեզիայից մինչև ժամանակակից վեպ՝ մենք ժառանգել ենք քաջերի, հավատարիմների և ինքնազոհերի փառաբանման երկար ավանդույթ։ Սակայն եթե անկեղծորեն մտածենք այն կերպարների մասին, որոնք մնում են մեզ հետ՝ նրանց, ովքեր հետապնդում են մեր երևակայությունը անգամ վերջին էջից հետո, պարզ կդառնա, որ նրանք հազվադեպ են մարմնավորում մաքուր բարությունը։ Նրանք ապրում են […]
